Στην οικονομία, ο διαφορισμός τιμών (price discrimination) είναι μια στρατηγική όπου οι επιχειρήσεις χρεώνουν διαφορετικές τιμές για το ίδιο προϊόν ή υπηρεσία σε διαφορετικές ομάδες καταναλωτών, ανάλογα με την προθυμία τους να πληρώσουν. Αν και η εκπαίδευση δεν είναι τυπικά εμπορικό προϊόν, οι πολιτικές του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων (ΥΠΑΙΘΑ) στην Ελλάδα ακολουθούν μια παρόμοια λογική, καθώς δημιουργούν ένα σύστημα που παρέχει διαφορετικές ευκαιρίες και πλεονεκτήματα σε διαφορετικές ομάδες εκπαιδευτικών και μαθητών. Ο τρόπος με τον οποίο η πρόσβαση και η μοριοδότηση προσόντων εφαρμόζεται μπορεί να αναλυθεί μέσω των τριών τύπων διαφορισμού τιμών: πρώτου, δεύτερου και τρίτου βαθμού.
Διαφορισμός Τιμών Πρώτου Βαθμού: Εξατομίκευση Ευκαιριών
Ο διαφορισμός τιμών πρώτου βαθμού είναι η πιο ακραία μορφή τιμολογιακής διάκρισης, όπου κάθε καταναλωτής χρεώνεται τη μέγιστη τιμή που είναι διατεθειμένος να πληρώσει. Στην εκπαίδευση, αυτός
ο τύπος διαφορισμού μπορεί να αναλογεί σε πολιτικές που προσφέρουν εξατομικευμένες ευκαιρίες σε άτομα που ήδη έχουν τα κατάλληλα μέσα ή προσόντα.Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα στην περίπτωση της Ελλάδας είναι η μοριοδότηση των εκπαιδευτικών που έχουν προϋπηρεσία σε ιδιωτικά φροντιστήρια. Αυτό εφαρμόζεται στο νέο "Ψηφιακό Φροντιστήριο" του ΥΠΑΙΘΑ, οι εκπαιδευτικοί που έχουν αυτή την εμπειρία μπορούν να την καταθέσουν, αυξάνοντας τις πιθανότητές τους για να επιλεχθουν. Να σημειωθει, πως η πρόσληψη στο Ψηφιακό Φροντιστήριο παρέχει 1,5 μόριο για κάθε μήνα (δηλαδή αντιστοιχεί με 1,5 μήνα υπηρέτησης) Αυτό δημιουργεί μια κατάσταση όπου το "προϊόν" (η θέση εργασίας στην εκπαίδευση) πωλείται στην υψηλότερη "τιμή" (μοριοδότηση) σε όσους έχουν ήδη συσσωρευμένα προσόντα από τον ιδιωτικό τομέα, ενώ άλλοι εκπαιδευτικοί, με αποκλειστικά δημόσια προϋπηρεσία, δεν έχουν την ίδια δυνατότητα.
Η ομοσπονδία εκπαιδευτικών (ΟΛΜΕ) έχει επισημάνει ότι μόλις το 30% των αναπληρωτών καθηγητών διαθέτει αυτή την προϋπηρεσία. Έτσι, το 70% των εκπαιδευτικών βρίσκεται σε μειονεκτική θέση, χωρίς πρόσβαση στην ίδια μοριοδότηση, δημιουργώντας μια "τέλεια" μορφή διαφορισμού τιμών όπου οι πιο προνομιούχοι εκπαιδευτικοί κερδίζουν το μέγιστο όφελος.
Διαφορισμός Τιμών Δεύτερου Βαθμού: Πακέτα Προσόντων και Κινήτρων
Ο διαφορισμός τιμών δεύτερου βαθμού εμφανίζεται όταν οι τιμές διαμορφώνονται ανάλογα με την ποσότητα ή την ποιότητα του προϊόντος που καταναλώνεται. Στο εκπαιδευτικό σύστημα, αυτή η στρατηγική μοιάζει με την πολιτική της μοριοδότησης μεταπτυχιακών και διδακτορικών τίτλων, ανεξαρτήτως της συνάφειάς τους με την ειδικότητα που θα διδάξει ο εκπαιδευτικός.
Το 2019, το ΥΠΑΙΘΑ ανακοίνωσε ότι κάθε μεταπτυχιακός τίτλος θα λαμβάνει μοριοδότηση, ακόμα κι αν δεν είναι άμεσα σχετικός με το διδακτικό αντικείμενο. Αυτή η πολιτική ενθαρρύνει την "αγορά" επιπλέον τίτλων, καθώς οι εκπαιδευτικοί ανταμείβονται για τη συλλογή πτυχίων ανεξαρτήτως του πραγματικού περιεχομένου τους. Πρόκειται για μια μορφή διαφορισμού τιμών όπου το κίνητρο δεν είναι η ποιότητα του προσόντος, αλλά η ποσότητα. Όπως συμβαίνει στην τιμολογιακή στρατηγική των επιχειρήσεων, προσφέρονται "πακέτα" πτυχίων ή προσόντων, και οι εκπαιδευτικοί καλούνται να επιλέξουν αυτό που τους δίνει το μέγιστο όφελος μοριοδότησης.
Η υποβάθμιση της παιδαγωγικής και διδακτικής επάρκειας από υποχρεωτική σε
προαιρετική μοιάζει με μια "προσφορά" χαμηλότερης ποιότητας για
ευκολότερη πρόσβαση . Αυτή η
πολιτική, όπως ένα κατάστημα που προσφέρει φθηνότερα προϊόντα χαμηλότερης
ποιότητας, επιτρέπει σε εκπαιδευτικούς χωρίς την απαραίτητη παιδαγωγική
κατάρτιση να εισέλθουν στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η ΑΔΙΠ αναφέρει σε έκθεσή της
το 2021 ότι η έλλειψη ποιοτικών προτύπων στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών έχει
άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα της δημόσιας εκπαίδευσης.
Διαφορισμός Τιμών Τρίτου Βαθμού: Στοχευμένες Ευκαιρίες και Ομάδες
Ο διαφορισμός τιμών τρίτου βαθμού είναι όταν οι τιμές καθορίζονται με βάση δημογραφικά χαρακτηριστικά ή άλλες ιδιότητες των καταναλωτών. Στην περίπτωση της ελληνικής εκπαίδευσης, αυτός ο τύπος διαφορισμού εμφανίζεται στις πολιτικές που αναγνωρίζουν τίτλους σπουδών από ιδιωτικά πανεπιστήμια και κολέγια, παρά τις ανησυχίες για την ποιότητά τους.
Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Εκπαιδευτική Πολιτική (EENEE) έχει προειδοποιήσει ότι η έλλειψη ελέγχων ποιότητας σε τέτοιους τίτλους μπορεί να οδηγήσει σε ανισότητες στην αγορά εργασίας. Οι εκπαιδευτικοί που κατέχουν τίτλους από αμφιβόλου ποιότητας ιδιωτικά ιδρύματα λαμβάνουν μοριοδότηση, παραμερίζοντας συχνά συναδέλφους με πτυχία από δημόσια ιδρύματα υψηλότερου κύρους. Αυτή η πολιτική είναι ένα παράδειγμα διαφορισμού τιμών τρίτου βαθμού, όπου οι "καταναλωτές" (εκπαιδευτικοί) από διαφορετικές "αγορές" (δημόσια ή ιδιωτικά πανεπιστήμια) αντιμετωπίζονται διαφορετικά.
Επιπροσθέτως, πλέον, υπάρχει ένας μεγαλος αριθμός ιδιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που προσφέρει "ταχυρυθμα" μεταπτυχιακά και πακετα διδακτορικών όπου το μ΄΄ονο που χρειάζεται να κάνει ο υποψήφιος είναι απλά να πληρώσει και ν απεριμένει να περάσει το απαιτούμενο χρονικό διάστημα (περίπου 1 χρόνος για το μεταπτυχιακό και περίπου 3 χρονια για το διδακτορικό) ώστε να το λάβουν μέσω ταχυδιανομέα, κοινώς κούριερ, στο σπίτι τους...στη συνέχεια θα το καταθέσουν μαζί με όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά (που θα τους έχει στείλει το ιδιωτικό εκπαιδευτικό ίδρυμα) στον ΔΟΑΤΑΠ...και, πλέον το πολύ σε 1-2 μήνες θα έχουν την αναγνώριση και θα μπορούν να το καταθεσουν στπν ΑΣΕΠ για να μοριοδοτηθούν από το υπουργειο και να προσληφθουν ως αναπληρωτές ή/και να διορισθούν ως μόνιμοι
Αδικία σε Βάρος των #Ασεπιτες2008: Ένα Κατάφωρο Παράδειγμα Διαφορισμού Τιμών
Η πιο χαρακτηριστική και άδικη εφαρμογή της λογικής του διαφορισμού τιμών στην εκπαιδευτική πολιτική του ΥΠΑΙΘΑ αφορά την υπόθεση των #Ασεπιτες2008. Έχουμε επιτύχει στους διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ το 2008, αλλά δεν διοριστήκαμε ποτέ, παρά την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που έκρινε ότι οι μη διορισμοί μας ήταν και είναι αντισυνταγματικοί.
Αυτό το παράδειγμα μπορεί να αναλυθεί με τη λογική του διαφορισμού τιμών τρίτου βαθμού, όπου μια συγκεκριμένη ομάδα εκπαιδευτικών (οι #Ασεπιτες2008) αποκλειόμαστε από τα προνόμια και τις ευκαιρίες που μας ανήκουν δικαιωματικά, σε αντίθεση με άλλες ομάδες που συνεχίζουν να λαμβάνουν μοριοδοτήσεις και διορισμούς με λιγότερα προσόντα ή χαμηλότερες επιδόσεις. Όπως σε μια αγορά όπου οι επιχειρήσεις προσφέρουν διαφορετικές τιμές σε διαφορετικές ομάδες καταναλωτών, το ΥΠΑΙΘΑ επιλέγει να μας αγνοήσει δημιουργώντας μια αδικαιολόγητη και άνιση κατανομή ευκαιριών.
Η περίπτωση των #Ασεπιτες2008 είναι ιδιαίτερα ενδεικτική της εφαρμογής αδικιών στο πλαίσιο διαφορισμού τιμών, καθώς έχουμε πληρώσει το "μέγιστο τίμημα" σε χρόνο και προσπάθεια, αλλά το ΥΠΑΙΘΑ μας αποκλείει από τη δίκαιη "τιμή" (διορισμό) που δικαιούμαστε. Αυτή η πολιτική εγείρει ζητήματα αξιοκρατίας και δικαιοσύνης, αποδεικνύοντας πως οι υπάρχουσες στρατηγικές όχι μόνο δεν εξυπηρετούν τους πιο ικανούς αλλά αντίθετα τους καταδικάζουν σε επαγγελματική περιθωριοποίηση.
Συμπεράσματα: Ένα Σύστημα Εκπαιδευτικής "Τιμολόγησης" και Αδικίας
Οι πολιτικές του ΥΠΑΙΘΑ στην Ελλάδα φαίνονται να ακολουθούν την οικονομική λογική του διαφορισμού τιμών, δημιουργώντας ένα σύστημα όπου εκπαιδευτικοί και μαθητές αποκτούν άνισα πλεονεκτήματα ανάλογα με την προέλευσή τους, τα προσόντα τους και την προϋπηρεσία τους. Αυτή η προσέγγιση, όμως, έχει οδηγήσει σε σοβαρές αδικίες, όπως στην περίπτωση των #Ασεπιτες2008, όπου οι εκπαιδευτικοί που πληρούν τα κριτήρια παραμένουμε αποκλεισμένοι από το σύστημα διορισμών.
Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα δεν πρέπει να λειτουργεί σαν μια αγορά με διαφορετικά επίπεδα τιμών και προσφορών. Για να διασφαλιστεί η ισότητα και η ποιότητα, το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να βασίζεται σε δίκαιες και διαφανείς πολιτικές που προσφέρουν ίσες ευκαιρίες σε όλους. Ο τρόπος με τον οποίο το ΥΠΑΙΘΑ "διαμορφώνει τις τιμές" στο εκπαιδευτικό τοπίο έχει ήδη προκαλέσει αμφισβητήσεις και ανισότητες, και ίσως ήρθε η ώρα για μια βαθύτερη μεταρρύθμιση που θα δώσει έμφαση στην ισότητα και τη διαφάνεια, αποκαθιστώντας τις αδικίες προς όλες τις ομάδες εκπαιδευτικών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου