Η Αντισυνταγματική Πολυνομία του ΥΠΑΙΘΑ

 Νόμος 3848/2010 του ΥΠΑΙΘΑ και Απόφαση 1834/2021 του ΣτΕ

Η εκπαιδευτική πολιτική της Ελλάδας έχει διαχρονικά σημαδευτεί από παρεμβάσεις που, αντί να υπηρετούν την αρχή της αξιοκρατίας, συχνά προσαρμόζονται σε πολιτικές σκοπιμότητες και πελατειακές πρακτικές. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Νόμος 3848/2010 και η μετέπειτα απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), η οποία κατέδειξε την αντισυνταγματική πολυνομία του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΑΙΘΑ).

Ο Νόμος 3848/2010
Ο Νόμος 3848/2010 εισήγαγε αλλαγές στη διαδικασία διορισμού και πρόσληψης εκπαιδευτικών. Ο βασικός του στόχος, όπως διακηρύχθηκε, ήταν η ενίσχυση της αξιοκρατίας μέσω της επιτυχίας στον γραπτό διαγωνισμό του ΑΣΕΠ, σε συνδυασμό με την προϋπηρεσία. Ωστόσο, παρά τις εξαγγελίες, ο νόμος περιείχε διατάξεις που υπονόμευαν την ίδια τη φιλοσοφία του:

1. Μεταβατικές ρυθμίσεις:
• Προβλέφθηκε ότι ένα ποσοστό μόνιμων διορισμών θα γινόταν από πίνακες εκπαιδευτικών με σημαντική προϋπηρεσία, ανεξάρτητα από την επιτυχία τους στον διαγωνισμό ΑΣΕΠ.
• Αυτή η πρόβλεψη αγνοούσε το Σύνταγμα, το οποίο απαιτεί αξιοκρατία και αντικειμενικά κριτήρια στη στελέχωση του Δημόσιου Τομέα.
2. Προτεραιότητα στην προϋπηρεσία για αναπληρωτές:
• Η πρόσληψη αναπληρωτών βασίστηκε κυρίως στην προϋπηρεσία, χωρίς να διασφαλίζεται η αναγνώριση της επιτυχίας στον ΑΣΕΠ.
• Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι επιτυχόντες του ΑΣΕΠ να αποκλείονται από το σύστημα, στερούμενοι τη δυνατότητα να αποκτήσουν προϋπηρεσία.

Η Απόφαση του ΣτΕ
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, έκρινε αντισυνταγματικές τις παραπάνω διατάξεις. Συγκεκριμένα:

1. Η μη απαίτηση επιτυχίας στον ΑΣΕΠ:
• Το ΣτΕ αποφάνθηκε ότι ο διορισμός εκπαιδευτικών χωρίς την επιτυχία σε γραπτό διαγωνισμό παραβιάζει τη συνταγματική αρχή της αξιοκρατίας (άρθρο 103 του Συντάγματος).
• Ο διαγωνισμός ΑΣΕΠ έχει θεσμοθετηθεί ως το βασικό εργαλείο αξιολόγησης και δεν μπορεί να παρακάμπτεται υπέρ της προϋπηρεσίας.
2. Η έμφαση στην προϋπηρεσία στις προσλήψεις αναπληρωτών:
• Η αποκλειστική πριμοδότηση της προϋπηρεσίας κρίθηκε ότι δημιουργεί ανισότητες. Ειδικότερα, στερούσε από τους επιτυχόντες ΑΣΕΠ τη δυνατότητα να εργαστούν, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ανισότητας.

Το ΣτΕ υπογράμμισε ότι η πολιτική αυτή παραβιάζει την ισότητα ευκαιριών και τη συνταγματική υποχρέωση για αντικειμενική αξιολόγηση.

Γιατι οι #Ασεπιτες2008 μιλούνν για πολιτικές σκοπιμότητες;

Η νομοθεσία του ΥΠΑΙΘΑ δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιας εκπαιδευτικής στρατηγικής, αλλά εξυπηρέτησης πολιτικών και πελατειακών συμφερόντων:

1. Ικανοποίηση ομάδων πίεσης:
• Οι μεταβατικές διατάξεις για τους διορισμούς στόχευαν στη διατήρηση της εύνοιας συγκεκριμένων ομάδων εκπαιδευτικών με πολυετή προϋπηρεσία.
• Η ενέργεια αυτή είχε πολιτικά κίνητρα, καθώς ανταποκρινόταν σε πιέσεις για ικανοποίηση αιτημάτων των ήδη εργαζόμενων αναπληρωτών.
2. Παραβίαση αρχών αξιοκρατίας:
• Η απόκλιση από την απαίτηση επιτυχίας στον ΑΣΕΠ έδειξε ότι το Υπουργείο δεν προώθησε την αξιοκρατία, αλλά υποχώρησε σε πελατειακές πρακτικές.
• Οι επιτυχόντες του ΑΣΕΠ, που είχαν αξιολογηθεί μέσω αντικειμενικών κριτηρίων, τέθηκαν σε μειονεκτική θέση.
3. Διατήρηση του πελατειακού κράτους:
• Η έμφαση στην προϋπηρεσία ενίσχυσε την κυκλική αναπαραγωγή ανισοτήτων, όπου όσοι είχαν ήδη πρόσβαση στο εκπαιδευτικό σύστημα διατηρούσαν το πλεονέκτημα.
• Το ΥΠΑΙΘΑ διατήρησε ουσιαστικά ένα σύστημα εξυπηρέτησης συμφερόντων, αγνοώντας τη συνταγματική επιταγή για ίση μεταχείριση όλων των υποψηφίων.

Ο Νόμος 3848/2010 και οι μεταγενέστερες αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας κατέδειξαν τη συστηματική παραβίαση της συνταγματικής αρχής της αξιοκρατίας. Η απόφαση του ΣτΕ υπογράμμισε την αναγκαιότητα να εφαρμοστούν διαφανείς και αντικειμενικές διαδικασίες στις προσλήψεις και τους διορισμούς, αποδεικνύοντας την αντισυνταγματικότητα της πολυνομίας που εξυπηρετούσε πολιτικές σκοπιμότητες και το πελατειακό κράτος...οι #Ασεπιτες2008 ακόμα περιμένουν από το ΥΠΑΙΘΑ να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του και να αποκαταστησει την σε βάρος τους αδικία...